Küçük Bahçede Kompost Nasıl Yapılır?

Küçük bir bahçede açık yığın yerine kapaklı kompost kutusu kullanmak, malzemelerin dağılmasını ve mutfak atıklarının hayvanları çekmesini önlemeyi kolaylaştırır. Kutunun yanlarında hava girişleri, tabanında ise fazla suyun uzaklaşabileceği açıklıklar bulunmalıdır. Tamamen hava geçirmeyen plastik bir kova, içeride oksijensiz ve kötü kokulu bir ortam oluşturabilir.

Kompost kutusunu yıl boyunca ulaşabileceğiniz, su birikmeyen ve düz bir alana yerleştirin. Güneş veya gölge tek başına belirleyici değildir; önemli olan karışımın yazın tamamen kurumaması, yağışlı dönemlerde ise suya doymamasıdır. Çok güneş alan bir noktada nem daha sık kontrol edilmeli, yoğun yağış alan bölgelerde kutunun üstü korunmalıdır.

Kutunun mutfaktan çok uzak olması kullanımı zorlaştırabilir; ancak pencere, oturma alanı ve komşu sınırının hemen yanına yerleştirmek de olası koku ve böcek sorunlarında rahatsızlık yaratabilir. Çevresinde kapağı açmaya ve karışımı çevirmeye yetecek kadar çalışma alanı bırakın.

Kompostun temelini iki malzeme grubu oluşturur. Meyve-sebze artıkları, kahve telvesi, taze çim ve yeşil bitki parçaları azot yönünden zengin “yeşil” malzemelerdir. Kuru yaprak, saman, ince dallar, işlenmemiş ahşap yongaları ve baskısız karton ise karbon yönünden zengin “kahverengi” malzemeler olarak kullanılır.

Ev tipi bir kutuda başlangıç için her bir kap yeşil malzemeye karşılık yaklaşık iki veya üç kap kahverengi malzeme kullanabilirsiniz. Bu, laboratuvar ölçümü gerektiren kesin bir formül değil, hacim üzerinden uygulanabilen pratik bir başlangıç oranıdır. Karışım ıslak ve kokulu hale gelirse kahverengi malzeme artırılır; ayrışma çok yavaşsa ve içerik kuru görünüyorsa yeşil malzeme ile nem yeniden değerlendirilir.

Teknik kaynaklarda belirtilen yaklaşık 30:1 karbon-azot oranı, malzemelerin kimyasal içeriğini ağırlık üzerinden ifade eder. Bu değer, evde otuz kova kuru malzemeyi bir kova mutfak atığıyla karıştırmanız gerektiği anlamına gelmez.

Meyve ve sebze kabukları, kahve telvesi, kağıt kahve filtresi, plastik içermeyen çay poşetleri, ezilmiş yumurta kabukları, solmuş çiçekler ve taze bitki artıkları ev tipi komposta eklenebilir. Kahverengi malzeme olarak kuru yaprak, küçük dal parçaları, saman, kaplamasız kahverengi karton ve işlenmemiş ahşap yongaları kullanılabilir.

Et, balık, kemik, süt ürünleri, yoğun yağ içeren yemek artıkları ve kızartma yağı küçük bahçe kompostuna eklenmemelidir. Bu malzemeler ev tipi kutuların çoğunda yeterince hızlı parçalanmaz; koku, sinek ve kemirgen sorununu artırabilir.

Kedi-köpek dışkısı, kedi kumu, hastalıklı bitkiler, tohum bağlamış istilacı yabani otlar, boyalı veya kimyasal işlem görmüş ahşap, parlak kağıt, plastik kaplı ambalaj ve ürün etiketleri de karışımdan uzak tutulmalıdır. Karton eklemeden önce bant, zımba ve plastik yüzeyleri tamamen çıkarın.

Kompost kutusunun tabanına yaklaşık 10-15 santimetre kalınlığında ince dal, kuru bitki sapı veya iri ahşap yongası yerleştirin. Bu tabaka fazla nemin aşağı süzülmesini kolaylaştırır ve karışımın tabanında hava boşluğu oluşmasına yardımcı olur.

Kalın sebze saplarını, büyük yaprakları ve kartonu kutuya atmadan önce küçük parçalara ayırın. Parça boyutu küçüldükçe mikroorganizmaların çalışabileceği yüzey artar. Ancak malzemeleri lapa haline getirmek kutunun sıkışmasına ve hava akışının azalmasına neden olabilir; farklı boyutlarda parçaların bir arada bulunması daha dengeli bir yapı oluşturur.

Yeşil ve kahverengi malzemeleri kusursuz katmanlar halinde dizmek zorunda değilsiniz. Yeni mutfak atıklarını mevcut karışımın içine gömün ve üzerini yaklaşık 10-20 santimetrelik kuru yaprak, parçalanmış karton veya benzeri kahverengi malzemeyle kapatın. Böylece sineklerin atıklara ulaşması ve yüzeyde koku oluşması zorlaşır.

Kompost malzemesi, elinizle sıktığınızda su damlatmayan ancak nemini hissettiren sıkılmış bir sünger kıvamında olmalıdır. Karışım avuçta dağılan kuru bir yapıya sahipse az miktarda su ekleyin ve yeniden karıştırın. Sıkıldığında su çıkıyor veya kutunun altında sıvı birikiyorsa kuru yaprak, parçalanmış karton ya da ahşap yongası ekleyin.

Karışımı belirli bir takvime bağlı kalmadan, yapısını kontrol ederek havalandırın. İçerik sıkışmışsa, kötü koku başlamışsa veya yüzey sürekli ıslak görünüyorsa bir bahçe çatalıyla dıştaki malzemeleri içeri, merkezdekileri dışarı taşıyacak biçimde çevirin. Küçük bir kutuda bir veya iki haftada bir yapılan kontrol çoğu zaman yeterlidir; çok ıslak veya yoğun karışımlar daha erken müdahale gerektirebilir.

Yağışlı dönemlerde kapağı kapalı tutun fakat hava deliklerini örtmeyin. Yazın hızlı kuruyan kutularda ise her gün su eklemek yerine önce iç kısmın nemini kontrol edin; yüzey kuru görünse bile merkez yeterince nemli olabilir.

Çürük veya kanalizasyon benzeri koku genellikle karışımın fazla ıslak ve havasız olduğunu gösterir. Kutuyu havalandırın, sıkışmış parçaları ayırın ve emici kahverengi malzeme ekleyin. Keskin amonyak kokusu ise taze çim ve mutfak atığı gibi azot yönünden zengin malzemelerin fazla olduğuna işaret edebilir; bu durumda kuru yaprak veya parçalanmış karton miktarını artırın.

Meyve sinekleri çoğunlukla mutfak artıklarının yüzeyde kalması nedeniyle görülür. Yeni eklenen yiyecek artıklarını merkeze gömün ve üstlerini kuru malzemeyle tamamen kapatın. Kutunun kapağını kapalı tutmak yardımcı olur, ancak hava girişlerini kapatmak sorunu başka bir biçimde büyütebilir.

Karışım aylar boyunca neredeyse hiç değişmiyorsa önce nemi kontrol edin. Çok kuru bir kompostta mikroorganizma faaliyeti belirgin biçimde yavaşlar. Yeterli nem bulunmasına rağmen değişim yoksa parçalar fazla büyük, kahverengi malzeme gereğinden fazla veya hava sıcaklığı düşük olabilir. Küçük bahçe kutularının büyük yığınlar kadar ısınmaması tek başına başarısızlık anlamına gelmez; soğuk kompost yalnızca daha uzun sürede olgunlaşır.

Kötü kokuda kuru malzeme ekleyip karışımı çevirmek, kuru ve hareketsiz karışımda ise nemi ve yeşil malzeme miktarını kontrol etmek önerilen temel düzeltmelerdir.

Hazır kompost koyu kahverengi, gevşek ve ufalanan bir yapıya sahiptir. Başlangıçta eklenen malzemelerin büyük bölümü ayırt edilemez hale gelir ve karışım çürük yiyecek yerine nemli toprak gibi kokar. Kalın dallar, meyve çekirdekleri ve yumurta kabuğu parçaları daha geç ayrışabilir; bunları eleyerek yeni kompost partisine aktarabilirsiniz.

Karışım iyi görünse bile son kez çevrildikten sonra yeniden belirgin biçimde ısınıyorsa ayrışma devam ediyor demektir. Yeni malzeme eklemeyi bırakın ve kompostun birkaç hafta dinlenmesine izin verin. Bu olgunlaşma dönemi, bitkilere uygulanmadan önce biyolojik hareketliliğin dengelenmesine yardımcı olur.

Olgun kompostu sebze ve çiçek yataklarında toprağın yüzeyine ince bir tabaka halinde yayabilir veya üst toprakla karıştırabilirsiniz. Saksılarda ise tek başına yetiştirme ortamı olarak kullanmak yerine uygun saksı karışımına sınırlı miktarda eklemek daha dengeli sonuç verir.